Trendyol
Çatı Şirket: Alibaba
Faaliyet Alanı
Online alışveriş platformu
Boykot Sebebi
Sahiplik Yapısı: Çinli Alibaba (%76) Trendyol, Demet Mutlu tarafından kurulmuş olsa da, şu an bir Türk şirketi statüsünde değildir. Ana Sahip: Şirketin %76.1'lik (bazı kaynaklara göre %86'ya kadar çıktı) çoğunluk hissesi, Çinli e-ticaret devi Alibaba Group'a aittir. Alibaba ve İsrail: Çin devleti politik olarak Filistin'e yakın dursa da, Alibaba ticari bir devdir. Alibaba, İsrail'in teknoloji ekosistemine (özellikle görsel arama ve QR teknolojilerine) yatırımlar yapmıştır. Örnek: Alibaba, İsrailli Visualead (QR kodu girişimi) ve Infinity Augmented Reality (artırılmış gerçeklik) şirketlerine yatırım yapmıştır. Anlamı: Trendyol'dan yapılan alışverişlerin kârının büyük kısmı, İsrail teknolojisine yatırım yapan Çinli Alibaba'nın kasasına gider. "Filistin Sansürü" İddiaları (En Büyük Kriz) Trendyol'u Türkiye'deki boykot kitlesinin hedefine koyan asıl olay, 2021 ve 2023 yıllarındaki çatışma dönemlerinde yaşanmıştır. Olay: İsrail'in Gazze'ye saldırılarının yoğunlaştığı dönemlerde, Trendyol kullanıcıları platformda "Filistin" kelimesini arattıklarında (bayrak, atkı vb.) "Aradığınız kelimeye uygun ürün bulunamadı" uyarısıyla karşılaşmıştır. Tepki: Sosyal medyada kullanıcılar, Trendyol'un Filistin ürünlerini bilerek kaldırdığını veya gizlediğini iddia ederek #TrendyolBoykot kampanyası başlatmıştır. Şirketin Savunması: Trendyol, bu durumun "kasıtlı bir sansür olmadığını", sistemsel bir teknik hata veya algoritma güncellemesinden kaynaklandığını savunmuştur. Ürünler daha sonra tekrar görünür olmuştur. Ancak bu olay, "tarafsızlık" algısına büyük zarar vermiştir. Eğer hassasiyetiniz Doğu Türkistan'daki insan hakları ihlalleri, toplama kampları ve zorla çalıştırma ise, Trendyol (ve sahibi Alibaba) boykot listelerinde "Kırmızı Liste"nin (En Yüksek Risk) en tepesinde yer alır. İşte Trendyol ve çatı şirketi Alibaba'nın Doğu Türkistan zulmüyle olan doğrudan bağlantıları: En Büyük Neden: "Uygur Tespit Yazılımı" (Yüz Tanıma) Trendyol'un sahibi Alibaba Grubu, Doğu Türkistan'daki gözetim ve fişleme sistemine teknolojik altyapı sağlamakla suçlanmaktadır. Skandal: 2020 yılında, Alibaba'nın bulut bilişim biriminin (Alibaba Cloud), yüz tanıma teknolojisi geliştirdiği ve bu yazılımın özellikle "Uygur azınlığı tespit etmek" (Uyghur detection) üzere kodlandığı ortaya çıkmıştır. Nasıl Çalışıyor? Yazılım, kamera görüntülerini tarayarak bir kişinin yüz hatlarından "Uygur olup olmadığını" analiz eder. Eğer sistem kişiyi Uygur olarak tanımlarsa, yetkililere otomatik alarm gönderme özelliğine sahipti. Anlamı: Bu teknoloji, Çin hükümetinin Doğu Türkistan'daki milyonlarca insanı takip etmesi, fişlemesi ve toplama kamplarına göndermesi sürecinin dijital omurgasını oluşturmaktadır. Trendyol'dan yapılan her alışveriş, bu teknolojiyi geliştiren şirketin (Alibaba) kasasına gitmektedir. Zorla Çalıştırma (Forced Labor) ve Sincan Pamuğu Çin'in Doğu Türkistan bölgesi (Sincan), dünya pamuk üretiminin merkezlerinden biridir. Ancak bu üretim, toplama kamplarındaki Uygurların zorla çalıştırılmasıyla (köle işçilik) yapılmaktadır. Alibaba'nın Tutumu: Batılı markalar (H&M, Nike vb.) "Sincan pamuğu kullanmayacağız" dedikleri için Çin'de boykot edilirken, Alibaba bu ürünlerin satışını teşvik etmiştir. Platform Satışı: Alibaba'nın e-ticaret siteleri (Taobao, Tmall), Doğu Türkistan'daki zorla çalıştırma kamplarıyla bağlantılı fabrikalarda üretilen ürünlerin dünyaya açılan kapısıdır. Trendyol'un sahibi, bu etik dışı üretimi engellemek bir yana, Çin devlet politikası gereği desteklemektedir.
